Dilemma’s

Ieder bedrijf kent dilemma’s. NS ook. We schetsen er drie van afgelopen jaar.

Jongerendagkaart: de keuze tussen populariteit en betaalbaarheid

Onze vaste reizigers weten: er is niets mooier dan Nederland per trein te ontdekken. Dat geldt misschien wel extra als je jong bent. Daarom vindt NS het belangrijk dat de trein ook voor jongeren betaalbaar is.

In 2020 werd daarom de Jongerendagkaart ingevoerd. De kaart was direct succesvol. De doelgroep, 12- tot en met 17-jarigen, reisde veelvuldig met de kaart op zak het hele land door. En maakte veel langere reizen dan NS had verwacht. Bovendien kostte de Jongerendagkaart NS veel geld. We konden ons dat niet permitteren, gezien de financiële situatie van NS. Tegelijkertijd was de Jongerendagkaart niet aantrekkelijk voor jongeren die een korte afstand wilden reizen.

We wilden niet doorgaan met de Jongerendagkaart, maar vonden wel dat we treinreizen voor jongeren betaalbaar moesten houden. Onze oplossing: een alternatief in de vorm van een gratis Dal Voordeel abonnement, waarvoor NS de abonnementskosten van € 71,40 per jaar voor haar rekening neemt. Met dit Dal Voordeel abonnement krijgen jongeren 40% korting tijdens de daluren. Voor jongeren die korte afstanden reizen, is dit gunstiger dan de Jongerendagkaart. Het is pijnlijk om de stekker uit een geliefd product te trekken, maar het kostte ons onverantwoord veel. Met de nu gekozen oplossing komen we jongeren tegemoet. 

Veiligheid versus gastvrijheid: de komst van de wapenstok

NS deed in juli een aanvraag bij het ministerie van Justitie en Veiligheid voor een proef met een wapenstok. NS wil tijdelijk 75 medewerkers Veiligheid & Service hiermee uitrusten. 

Draagt het gebruik van een korte wapenstok bij aan de effectiviteit en de veiligheid van het werk van de medewerkers Veiligheid & Service? Daar willen we achter komen met de proef. Zo’n aanvraag bij het ministerie doe je niet zomaar. We willen een gastvrij bedrijf zijn, waar iedereen welkom is. Zowel op het station als in de trein. Collega’s voorzien van een verdedigingswapen past daar niet goed bij. Maar tegelijkertijd krijgen onze collega's van Veiligheid & Service regelmatig te maken met geweld. Dat staat op gespannen voet met de middelen en bevoegdheden die zij hebben om hun werk te kunnen doen. 

NS heeft al veel maatregelen genomen zoals de inzet van extra medewerkers Veiligheid & Service, bodycams en maatregelen op stations. En dat blijven we doen. Onze collega’s denken er verschillend over of een wapenstok bij hun werkuitrusting hoort. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft in oktober toestemming verleend voor de proef met de wapenstok. NS verwacht begin 2026 met de proef te kunnen starten. We zullen de proef uitgebreid evalueren en zijn benieuwd naar de resultaten.

IT-vraagstuk: digitale autonomie versus aanbestedingsregels

Treinen, werkplaatsen en kantoren: bij NS draait vrijwel alles op IT. Dat moet veilig, betrouwbaar en betaalbaar zijn. We werken daarvoor samen met verschillende externe IT-leveranciers. 

In Nederland en Europa groeit de wens om digitaal weerbaarder en autonomer te worden. Hoe afhankelijk wil je zijn van grote buitenlandse technologiebedrijven, bijvoorbeeld uit de VS? Als staatsdeelneming en deel van de kritieke infrastructuur van Nederland raakt deze discussie ons direct. En we zien dat de ambitie om meer onafhankelijk te worden zich ook breder afspeelt; vrijwel alle Nederlandse overheidsorganen, bedrijven en andere organisaties zijn afhankelijk van grote IT-partijen in het buitenland. 

De onafhankelijkheidsambitie botst met de praktijk. NS is wettelijk verplicht om Europese aanbestedingsregels te volgen en mag leveranciers niet uitsluiten alleen omdat ze buiten Europa gevestigd zijn. Bovendien ontbreekt vooralsnog een volledig Europese optie: ook Europese IT-aanbieders leunen voor soft-en hardware op Amerikaanse partijen. Dat maakt het op dit moment onmogelijk om minder afhankelijk te worden.

Een voorbeeld hiervan was de Europese aanbesteding in 2025. Die draaide om een aanbesteding van het beheer en de hosting van een technisch platform waarop interne applicaties kunnen draaien. Bijvoorbeeld voor de financiële planning van NS en voor hulpmiddelen in werkplaatsen voor treinen.

Deze aanbesteding werd gewonnen door Enterprise Services Nederland (ESN).  Dit bedrijf is onderdeel van het Amerikaanse DXC. Het gaat om zogenaamd ‘niet missie-kritische systemen’ waarin geen persoons- of reizigersgegevens worden verwerkt. Maar de keuze riep wel vragen op: hoe past dit binnen de bredere wens om digitaal weerbaarder te worden? 

Op basis van de huidige wet- en regelgeving, de door NS gestelde eisen en het gekozen gunningsmodel is ESN de terechte winnaar. We hebben dan ook vertrouwen in deze leverancier. Tegelijkertijd willen we onze afhankelijkheid van partijen buiten Europa afbouwen. Hiervoor werken we samen met de overheid en andere partijen. Digitale strategische autonomie kunnen we als sector én als land alleen gezamenlijk en stap voor stap realiseren.