Werknemers in leveranciersketens

Mensen zijn de kern van ons bedrijf. We respecteren arbeidsnormen en mensenrechten en verwachten dat onze leveranciers dat ook doen. Doordat NS een omvangrijke inkoopportefeuille heeft, hebben we mogelijk invloed op de arbeidsomstandigheden van werknemers in onze leveranciersketens.

Arbeidsomstandigheden in leveranciersketens

Materiële impacts, risico’s en kansen

Impact

NS koopt jaarlijks goederen en diensten in voor gemiddeld € 1,3 miljard. In 2025 werkten we samen met ruim 3.000 leveranciers in 28 landen. Door de omvang van deze inkoopportefeuille kan NS invloed hebben op de arbeidsomstandigheden van werknemers in haar leveranciersketens. Het is nog niet altijd duidelijk waar mogelijke risico's en impacts precies liggen, en daarom blijft het belangrijk om hier zicht op te krijgen. Tegelijkertijd biedt onze positie ons ook de mogelijkheid om, via onze inkooppraktijken en samenwerking met leveranciers, een positieve bijdrage te leveren aan goede arbeidsomstandigheden en kansen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Beleid, acties, indicatoren en doelen

Beleid

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) beleid

Inkoop bij NS betreft onder andere treinen, onderdelen, diverse personele en facilitaire diensten, IT, bouw, communicatie en energie. Ons uitgangspunt voor samenwerking is dat we gezamenlijk negatieve impact verminderen en positieve impact vergroten. Ons MVOI-beleid heeft tot doel om de duurzame impact van de keten van NS te verbeteren door concrete, duurzame keuzes te maken bij het inkopen van producten en diensten. De duurzame speerpunten van NS vormen het fundament voor het MVOI-beleid en zijn vertaald naar het inkoopproces, om zo duurzame impact te realiseren.

Het MVOI-beleid beschrijft de handelswijze per inkoopproces van formulering van een opdracht tot aan uiteindelijke bestelling. In categorieplannen denken we voor inkoopcategorieën strategisch na over duurzaamheid, impact en kansen. In aanbestedingen nemen we eisen of gunningscriteria op om leveranciers van duurzame producten en diensten te belonen. Ook bij het bestellen van producten stimuleren we duurzame keuzes door impact inzichtelijk te maken en duurzame opties uit te lichten.

Ketenverantwoordelijkheidsbeleid

Het doel van het ketenverantwoordelijkheidsbeleid is om duidelijk te maken waar NS voor staat wat betreft Ketenverantwoordelijkheid, als onderdeel van ons MVOI-beleid. Dit beleid vraagt van elke schakel in de leveranciersketen om (1) arbeidsomstandigheden en mensenrechten te respecteren, (2) milieu impact te beperken en (3) op een integere en eerlijke manier zaken te doen.

Arbeidsomstandigheden in leveranciersketens zijn uitgewerkt in de eerste pijler van het ketenverantwoordelijkheidsbeleid: ‘Respecteren van mensenrechten en arbeidsnormen’. Leveranciers van NS dienen de fundamentele rechten van de mens en de arbeidsrechten te respecteren, zoals die zijn vastgelegd in de richtlijnen en conventies van de International Labour Organisation (ILO) en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de VN.

Gedragscode leveranciers

De Gedragscode voor leveranciers maakt duidelijk welke eisen NS stelt op het gebied van mensenrechten, arbeidsnormen, milieu en integere bedrijfsvoering. Het is een praktische vertaling van het ketenverantwoordelijkheidsbeleid en geeft leveranciers duidelijke normen mee om verantwoord te ondernemen. Bij overtredingen gaat NS met de leverancier in gesprek.

De gedragscode voor leveranciers is een vaste bijlage in de set van aanbestedingsdocumenten. Daarnaast is deze set een bijlage bij de overeenkomst die gesloten wordt met een leverancier. De meest actuele gedragscode voor leveranciers is tevens te vinden op de website nsprocurement.nl, de website met informatie voor leveranciers die zaken willen doen met NS.

Acties

NS neemt diverse acties om de arbeidsomstandigheden binnen haar leveranciersketens te verbeteren en risico’s te beperken. Deze acties richten zich op verkrijgen van inzicht in mogelijke knelpunten en samenwerkingen in de keten. De belangrijkste acties in 2025 zijn:

• Beleid en beleidsdocumenten: NS heeft het ketenverantwoordelijkheidsbeleid openbaar gemaakt. Hiermee zijn de verwachtingen richting leveranciers op het gebied van arbeidsomstandigheden, mensenrechten, milieu en integriteit helder vastgelegd.

• Impactanalyse van leveranciersketens: er is een methodiek vastgesteld voor het uitvoeren van een impactanalyse van directe leveranciers (‘tier 1’). Het komende proefjaar staat in het teken van het in kaart brengen van risico’s binnen de keten. Zo kunnen prioriteiten voor vervolgstappen worden bepaald.

• Interne due diligence processen: de gedragscode voor leveranciers is geactualiseerd. Daarnaast worden interne due diligence processen verder ontwikkeld en geïmplementeerd.

• Samenwerking in de keten: NS verkent binnen Railsponsible, een initiatief van spoorwegoperators en leveranciers in de railindustrie, hoe gezamenlijke inspanningen kunnen bijdragen aan verbeteringen in arbeidsomstandigheden en het borgen van mensenrechten. De samenwerking richt zich onder meer op het delen van kennis en hulpmiddelen, en op het in kaart brengen van toeleveringsketens.

• Extern klachtenmechanisme: er wordt gewerkt aan de implementatie van een extern klachtenmechanisme voor leveranciers en andere belanghebbenden. Dit biedt een officiële route om mogelijke schendingen van arbeidsnormen van de gedragscode voor leveranciers te melden.

• Sociale eisen en criteria in inkoopprocessen: bij NS wordt de gedragscode voor leveranciers als minimale eis gehanteerd bij aanbestedingen, waarbij het gebruik van aanvullende sociale criteria afhankelijk is van de impact van de opdracht, conform ons MVOI-beleid. Bij aanbestedingen kunnen specifieke criteria worden gesteld rondom goed werkgeverschap. Hierbij stimuleren we leveranciers om verantwoord te ondernemen en aandacht te besteden aan arbeidsomstandigheden en internationale arbeidsnormen.

Indicatoren en doelen

Social Return

Met de indicator ‘Social Return - duurzame banen bij leveranciers’ monitort NS in welke mate leveranciers mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt duurzaam inzetten bij werkzaamheden die zij voor NS uitvoeren. De indicator laat zien hoeveel werkgelegenheid via leveranciers wordt gecreëerd voor deze doelgroep en hoe dit zich ontwikkelt over de tijd.

Het doel van deze indicator is om het aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt dat via leveranciers voor NS werkt jaarlijks te laten toenemen, zodat meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans krijgen op duurzaam werk bij leveranciers van NS. We gebruiken het monitoringssysteem WIZZR om afspraken over Social Return met leveranciers te volgen.

In 2025 is het (cumulatieve) aantal banen met een afstand tot de arbeidsmarkt dat werkervaring heeft opgedaan bij onze leveranciers met 29 gestegen naar 242. De stijging komt door het meenemen van Social Return eisen in nieuwe aanbestedingen. Een voorbeeld is de inzet van leerwerkplekken voor technisch personeel binnen de onderhoudsbedrijven van NS. Daarnaast zijn bij de schoonmaak van stations en treinen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt actief betrokken bij de dagelijkse dienstverlening.

Samenwerkingen

Europese en internationale samenwerking

NS participeert in verschillende samenwerkingsverbanden om de verduurzaming van de supply chain te versnellen, zoals Europe's Rail Joint Undertaking (ERJU), Eurospec, Railsponsible, Round Table Rollling Stock, UIC en International Association of Public Transport (UITP).

Code Verantwoordelijk Marktgedrag

NS heeft de Code Verantwoordelijk Marktgedrag voor de schoonmaakbranche ondertekend. Deze code doet een moreel appel op alle betrokken partijen – opdrachtgevers, opdrachtnemers, inleners, vakbonden en tussenpersonen – om sociaal verantwoord te handelen en met respect voor de kwaliteit van de dienstverlening opdrachten uit te zetten, aan te nemen en uit te voeren. Daarmee draagt de Code Verantwoordelijk Marktgedrag bij aan het verbeteren van het uitbestedings- en inleningsbeleid in Nederland en stimuleert het een duurzame en eerlijke samenwerking in de schoonmaaksector.