11. Materiële vaste activa

(in miljoenen euro's)

Terreinen

Bedrijfs-gebouwen

Overige vaste installaties

Rollend materieel

Onderdelen

Apparatuur en bedrijfs-materieel

Werken en materieel in constructie

Totaal

Samenstelling 1 januari 2016

        
         

Aanschaffingsprijs

125

688

144

5.860

97

526

514

7.954

Gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingen

28

274

112

3.757

69

418

-

4.658

Boekwaarde per 1 januari 2016

97

414

32

2.103

28

108

514

3.296

         

Mutaties in 2016

        

Investeringen

      

704

704

Activeringen

47

70

7

406

1

58

-542

47

Afschrijvingen

-2

-25

-7

-206

-3

-27

-

-270

Koersverschillen

-

-1

-

-2

-

-3

-

-6

Desinvesteringen

-4

-1

-3

-6

-

-2

-

-16

Bijzondere waardeverminderingen

-

-24

-

-

-

-

-

-24

Terugneming bijzondere waardeverminderingen

-

-

-

-

-

-

-

-

Overige mutaties

-

-3

1

-62

-

-9

-4

-77

Totaal mutaties boekjaar

41

16

-2

130

-2

17

158

358

         

Samenstelling 31 december 2016

        
         

Aanschaffingsprijs

168

750

144

6.139

97

529

672

8.499

Gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingen

30

320

114

3.906

71

404

-

4.845

Boekwaarde per 31 december 2016

138

430

30

2.233

26

125

672

3.654

         

Mutaties in 2017

        

Investeringen

      

508

508

Activeringen

5

37

12

250

6

88

-398

-

Acquisities

-

-

-

-

-

6

-

6

Afschrijvingen

-3

-26

-7

-236

-3

-26

-

-301

Koersverschillen

-

-

-

-

-

-1

-

-1

Desinvesteringen

-2

-1

-1

-1

-

-4

-

-9

Bijzondere waardeverminderingen

-

-6

-

-1

-

-2

-

-9

Terugneming bijzondere waardeverminderingen

-

-

-

-1

-

-

-

-1

Overige mutaties

-14

15

3

-

-

-4

-2

-2

Totaal mutaties boekjaar

-14

19

7

11

3

57

108

191

         

Samenstelling 31 december 2017

        
         

Aanschaffingsprijs

156

780

153

6.315

97

603

780

8.884

Gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingen

32

331

116

4.071

68

421

-

5.039

Boekwaarde per 31 december 2017

124

449

37

2.244

29

182

780

3.845

De overige mutaties in 2016 zijn voornamelijk het gevolg van de overheveling van materiële vaste activa naar Activa aangehouden voor verkoop (noot 18) van € 76 miljoen. Werken en materieel in constructie bestaan voornamelijk uit investeringen in treinen en gebouwen. In 2017 heeft een correctie van € 18 miljoen op de afschrijvingslast plaatsgevonden die betrekking heeft op in  het verleden ten onrechte geactiveerde onderhoudskosten. Op grond van materialiteit heeft geen foutherstel plaatsgevonden en is het bedrag gecorrigeerd op de afschrijvingen.

Een deel van de treinen die op de balans zijn opgenomen, maakt deel uit van in het verleden afgesloten crossborder-leasetransacties. De boekwaarde van het rollend materieel dat ultimo 2017 in crossborder leases is ondergebracht bedraagt € 73 miljoen (2016: € 81 miljoen).

Ten behoeve van Eurofima-leningen zijn zekerheden verstrekt in de vorm van een pandrecht op rollend materieel (zie ook noot 31). De boekwaarde hiervan is € 4 miljoen (2016: € 10 miljoen). De afname van het pandrecht is hoofdzakelijk het gevolg van de afname van de Eurofima-leningen.

Waarderingsgrondslag

Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen en cumulatieve bijzondere waardeverminderingsverliezen. De kostprijs van zelfvervaardigde activa omvat materiaalkosten, directe arbeidskosten, een redelijk deel van de indirecte productiekosten en geactiveerde financieringskosten. Voor zover relevant worden de geschatte kosten van de ontmantelings- en verwijde-ringskosten van het actief en de herstelkosten van de locatie waar de activa zich bevinden aan de kostprijs toegevoegd.

Computersoftware die integraal onderdeel vormt van de computerapparatuur wordt geactiveerd als onderdeel van de betreffende apparatuur. Activa waarvan enkel het economisch eigendom bij de Groep berust, worden op de balans opgenomen.

Winsten en verliezen op de verkoop van een materieel vast actief worden vastgesteld aan de hand van een vergelijking van de verkoopopbrengsten met de boekwaarde van de materiële vaste activa en worden netto verantwoord onder overige opbrengsten in de winst-en-verliesrekening.

Componenten

Indien materiële vaste activa bestaan uit onderdelen met een ongelijke gebruiksduur, worden deze componenten als afzonderlijke posten gespecificeerd onder de materiële vaste activa.

In de boekwaarde van een materieel vast actief wordt de kostprijs opgenomen van de vernieuwing (van een deel) van dat actief wanneer die uitgaven worden gedaan en indien het waarschijnlijk is dat de vernieuwing leidt tot toekomstige economische voordelen. Alle andere kosten voor de instandhouding van de activa worden als last in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer zij worden gemaakt.

Afschrijvingen

Afschrijvingen op materiële vaste activa geschieden lineair en onder aftrek van de restwaarde en op basis van de geschatte gebruiksduur van iedere afzonderlijk materieel vast actief. Afschrijvingen worden ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht.

Geleasede activa (financial lease) worden, behalve indien het redelijkerwijs zeker is dat de Groep de geleasede activa aan het einde van de leasetermijn in eigendom zal nemen, afgeschreven over de termijn van de leaseovereenkomst of de gebruiksduur, afhankelijk van welke korter is. Op terreinen wordt niet afgeschreven met uitzondering van bestrating. De geschatte economische gebruiksduur luidt voor de materiële vaste activa als volgt:

Type activa

Afschrijvingstermijn

Gebouwen

gedifferentieerd naar componenten (15-100 jaar); gemiddeld 40 jaar

Overige vaste installaties

10-25 jaar

Treinen

20 jaar

Bussen

6-15 jaar

Apparatuur en bedrijfsmaterieel

3-10 jaar

De aangegeven gebruiksduur is een gemiddelde van de daaronder begrepen activa en van de eventuele componenten waaruit de activa bestaan.

De afschrijvingsmethode, de resterende gebruiksperiode en de restwaarde worden jaarlijks beoordeeld.

Indien een materieel vast actief door wijziging van het gebruik bestemd wordt als vastgoedobject of indien een vastgoedobject bestemd wordt voor eigen gebruik, vindt overboeking plaats naar vastgoedobjecten respectievelijk materiële vaste activa. Omdat de waardering van beide categorieën vaste activa gelijk is, geschiedt de overboeking tegen de boekwaarde.